Η φύση του αυτισμού και ο ρόλος του Λογοθεραπευτή

2019-04-22

Το Κέντρο Λογοθεραπείας Παιδιών και Ενηλίκων - Υπάρχει Λόγος εξηγεί τι είναι ο Αυτισμός και ποιος ο σκοπός της Λογοθεραπείας!

Δέσποινα ΚαρχιμάκηΛογοθεραπεύτρια-Ειδική Φωνοθεραπεύτρια 

Τι είναι ο αυτισμός;


Πρόκειται για μια διάχυτη διαταραχή της ψυχολογικής ανάπτυξης του ατόμου και περιλαμβάνει ποιοτικές δυσκολίες στην κοινωνική κατανόηση, συναλλαγή και συναισθηματική επαφή, δυσκολίες στον τρόπο επικοινωνίας και στη γλώσσα, καθώς και ένα περιορισμένο, στερεότυπο, επαναλαμβανόμενο ρεπερτόριο δραστηριοτήτων και ενδιαφερόντων. Ουσιαστικά, ο αυτισμός αφορά έναν άλλο τρόπο σκέψης και ύπαρξης και η αιτιολογία του παραμένει ακόμα ένα «μυστήριο».


Πόσο συχνός είναι ο αυτισμός;
Πρέπει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει αρκετά τα επιδημιολογικά δεδομένα του αυτισμού και των συναφών του καταστάσεων. Με την αναγνώριση μιας ποικιλίας μορφών, αρκετές περιπτώσεις εντάσσονται τώρα στις διαταραχές «αυτιστικού φάσματος». Εμφανίζεται πολύ πιο συχνά στα αγόρια, σε μια αναλογία 3-4 αγόρια προς 1 κορίτσι. Δεν κάνει διάκριση από πλευράς φυλής, κουλτούρας ή κοινωνικής τάξης. Από τα 4-5 στα 10.000 παιδιά που έδιναν οι παλαιότερες μελέτες, η συχνότητα τώρα από ορισμένους ερευνητές υπολογίζεται σε 16,8/10.000, ενώ το ποσοστό των υπόλοιπων διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών αντιστοιχεί σε 45,8/10.000.


Η έννοια του όρου «αυτιστικό φάσμα»
Ο αυτισμός είναι μία φασματική διαταραχή καθώς εμφανίζεται με πολλές διαφορετικέςμορφές. Η διαταραχή μπορεί να είναι από ήπια έως σοβαρή, και τα άτομα με αυτή τη διάγνωση είναι πιθανόν να παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά, αλλά να εκφράζουν τη διαταραχή με διαφορετικά συμπτώματα. Ένα παιδί ίσως να μιλά σπάνια ή καθόλου και να δυσκολεύεται να μάθει να διαβάζει, ενώ ένα άλλο να είναι τόσο υψηλά λειτουργικά που να μπορεί να παρακολουθεί μαθήματα σε τυπικό σχολείο. Επίσης, κάποιο παιδί μπορεί να είναι τόσο ευαίσθητο στην αίσθηση του υφάσματος ώστε να πρέπει να κόβονται όλες οι ετικέτες από τα ρούχα που φορά ή να δέχεται να φορέσει συγκεκριμένα μόνο υφάσματα, ενώ ο συμμαθητής του που πάσχει επίσης από διαταραχή του αυτιστικού φάσματος να μην παρουσιάζει καθόλου αισθητηριακά προβλήματα.


Πρώιμα συμπτώματα αυτισμού 

(σύμφωνα με τον σύλλογο επιστημόνων Λογοπαθολόγων-λογοθεραπευτών ελλάδος)


Έως 4 μηνών

  • δεν δείχνει ενδιαφέρον σε οικεία πρόσωπα
  • δεν ακολουθεί με το βλέμμα του κινούμενα αντικείμενα
  • δεν ανταποκρίνεται στη φωνή των φροντιστών
  • μπορεί να μην εμφανίζει κοινωνικό χαμόγελο (ένδειξη αλληλεπίδρασης σε οικεία πρόσωπα)

Έως 7 μηνών

  • έχει ανύπαρκτη ή ελάχιστη βλεμματική επαφή
  • δεν ανταποκρίνεται στις συναισθηματικές εκφράσεις των άλλων
  • δεν απολαμβάνει πρώιμα διαδραστικά παιχνίδια (π.χ. κου-κου-τσα)
  • δεν ανταποκρίνεται στο όνομα του
  • δεν παρουσιάζει φωνητικό παιχνίδι ή βάβισμα
  • παρουσιάζει υποευαισθησία ή υπεραισθησία σε διάφορα ερεθίσματα (π.χ. ήχος ηλεκτρικής σκούπας, πλυντήριο, απουσία αισθήματος πόνου όταν πέφτει)

Έως 12 μηνών

  • δεν μιμείται τους οικείους του
  • δε συμμετέχει σε διαδραστικά-σωματικά-κοινωνικά παιχνίδια (π.χ. γαργαλητό, κυνηγητό)
  • δε δείχνει τα αντικείμενα που επιθυμεί
  • δε δείχνει ενδιαφέρον στην εύρεση αντικειμένων
  • δεν παρουσιάζει ομιλία
  • δεν επεξεργάζεται ή προσκολλάται έντονα με συγκεκριμένα αντικείμενα (π.χ. με κάποιο αυτοκινητάκι, τρενάκι ή χαρτάκι κτλ.)

Έως 24 μηνών

  • δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες ως μέσο επικοινωνίας (π.χ. χαιρετισμός με το χέρι)
  • δε μιμείται συμπεριφορές άλλων
  • παρουσιάζει περιορισμένη κατανόηση σε εντολές
  • δεν έχει αναπτύξει ομιλία ή παρουσιάζει ηχολαλικό λόγο (επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις χωρίς να κατανοεί πλήρως τη σημασία τους)
  • δε χρησιμοποιεί εκφράσεις προσώπου
  • δεν πραγματοποιεί συμβολικό παιχνίδι
  • δε συμμετέχει σε κοινωνικό παιχνίδι με τους οικείους του
  • παρουσιάζει προσκόλληση σε συγκεκριμένα αντικείμενα
  • εμφανίζει επαναλαμβανόμενο στερεοτυπικό παιχνίδι
  • παρουσιάζει δυσκολία στη σίτιση ή προτιμά συγκεκριμένες τροφές
  • εμφανίζει ευαισθησία στους ήχους, η οποία εκδηλώνεται με κλείσιμο αυτιών ή κλάμα και έντονο στρες
  • υπάρχει δυσκολία μετάβασης από έναν χώρο σε έναν άλλο
  • δείχνει να μην αντιλαμβάνεται την παρουσία τρίτων ατόμων στο χώρο
  • δείχνει να μην ενοχλέιται όταν μένει μόνος του για πολύ ώρα
  • παρουσιάζει ξαφνική απώλεια ικανοτήτων (π.χ. ομιλίας, κοινωνικής επαφής)
  • παρουσιάζει και εκδηλώνει εντονότερα υπεραισθησία ή υποευαισθησία σε διάφορα ερεθίσματα
  • δε μοιράζεται τα συναισθήματα χαράς (π.χ. να γελά όταν παίζει με τον φροντιστή του)
  • δεν παρουσιάζει κοινή προσοχή (π.χ. να κοιτάει σε κοινό σημείο με τον φροντιστή του)

Πώς αντιμετωπίζεται ο αυτισμός;
Για τον αυτισμό, θεραπεία με την έννοια της πλήρους αποκατάστασης δεν υπάρχει, καθώς πρόκειται για μία ισόβια κατάσταση, η οποία όμως μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά, ανάλογα τη βαρύτητα και τη μορφή της κάθε περίπτωσης, σε συνδυασμό πάντα με το χρόνο έναρξης της παρέμβασης και την επιλογή του κατάλληλου θεραπευτικού προγράμματος. Η πιο αποτελεσματική παρέμβαση είναι αυτή που αρχίζει νωρίς, κατά τη διάρκεια των προσχολικών ετών (πρώιμη παρέμβαση), προασρμόζεται στις ανάγκες και στο κλινικό προφίλ του κάθε παιδιού και ακολουθεί την εξελικτική πορεία λαμβάνοντας υπόψη το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον. Συνήθως πρέπει να ακολουθείται πρόγραμμα παρέμβασης το οποίο περιλαμβάνει λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ειδική διαπαιδαγώγηση και συμμετοχή σε ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων. 


Πώς βοηθάει η λογοθεραπεία;

Ο στόχος του λογοθεραπευτή είναι αρχικά η ανάπτυξη της κοινωνικότητας και της κοινωνικής επικοινωνίας και σε μετέπειτα χρόνο η αντιμετώπιση των όποιων γλωσσικών ή μαθησιακών δυσκολιών εμφανιστούν στην εξελικτική διαδικασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις η λεκτική επικοινωνία είναι ένας ρεαλιστικός στόχος, ενώ σε άλλες στόχος είναι η επικοινωνία μέσω επαυξητικής, εναλλακτικής επικοινωνίας (χειρονομίες, σύστημα επικοινωνίας με εικόνες, πίνακες επικοινωνίας κτλ). Σε όλες όμως τις περιπτώσεις το πρόγραμμα και η παρέμβαση θα πρέπει να εμπλέκει τους γονείς και να τους υποστηρίζει στην κατανόηση της κατάστασης και στην εφαρμογή τεχνικών για την ανάπτυξη των τομέων της εξέλιξης που αποκλίνουν


Δέσποινα ΚαρχιμάκηΛογοθεραπεύτρια-Ειδική Φωνοθεραπεύτρια

τηλ 6981146816 / email: iparxi.logos@gmail.com


ΒιβλιογραφίαAmerican Psychiatric Association, (1994), Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, ed 4 (DSM-IV), Washington.Faherty, C., (1998), Αυτισμός Ένας Ύμνος στην Επικοινωνία, Ελληνική Εταιρία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων.
Fombonne, E., (1998), "The epidemiology of autism: A review", Psychological Medicine, 29:769-786.www.logopedists.gr