Τι είναι οι "Μαθησιακές Δυσκολίες"

2019-04-01

Απαντάει η Δέσποινα Καρχιμάκη Λογοθεραπεύτρια και υπεύθυνη του Κέντρου Λογοθεραπείας Παιδιών και Ενηλίκων  ''Υπάρχει Λόγος''

Πολλοί γονείς που έρχονται σε επικοινωνία μαζί μου, λένε συνήθως για το παιδί τους:

-"Μπορεί να τα καταφέρει, πρέπει μόνο να προσπαθήσει πιο σκληρά, αλλά εκείνη δεν προσπαθεί αρκετά!"
-"Θα μπορούσε να κάνει θαύματα, αλλά δεν θέλει να δώσει περισσότερη προσοχή."
-"Μπορεί να κάθομαι ώρες να του λέω ξανα και ξανά τι πρέπει να κάνει και εκείνος απλά με κοιτάει, φαίνεται πως είναι αφηρημένος για να λύσει τις ασκήσεις". 

Οι Μαθησιακές Δυσκολίες είναι αποτέλεσμα αφηρημάδας και τεμπελιάς;

Οι γονείς οφείλουν να καταλάβουν πως ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες ΔΕΝ μπορεί να δώσει περισσότερη προσοχή από αυτή που ήδη δίνει, ΔΕΝ μπορεί να προσπαθήσει πιο σκληρά και κυρίως ΔΕΝ μπορεί να κινητοποιηθεί χωρίς καθοδήγηση. Αυτό που χρειάζεται είναι να του δείξουμε έναν τρόπο με τον οποίο θα μπορεί να μάθει και να επιτύχει σε όλα αυτα.


Τα άτομα με Μαθησιακές Δυσκολίες έχουν χαμηλή νοημοσύνη;
Οι μαθησιακές δυσκολίες δεν έχουν σχέση με τη νοημοσύνη ενός παιδιού και προέρχονται από μια διαφορετικότητα στον εγκέφαλο, η οποία επηρεάζει τη λήψη, την επεξεργασία και την επικοινωνία μιας πληροφορίας. Με απλά λόγια, τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες βλέπουν, ακούν και καταλαβαίνουν τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο.


Τι είναι οι Γενικές Μαθησιακές Δυσκολίες;

Οι Γενικές Μαθησιακές Δυσκολίες αφορούν μαθησιακά προβλήματα που προκαλούνται από παράγοντες που επηρεάζουν σε γενικό βαθμό τις γνωστικές ικανότητες του ατόμου, όπως νοητική υστέρηση, αισθητηριακά ή κινητικά προβλήματα, σοβαρά προβλήματα υγείας και χρόνιων νοσημάτων ή ψυχικές διαταραχές. Οι γενικές μαθησιακές δυσκολίες δεν αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο σε δυσκολίες που παρουσιάζονται στο σχολικό πλαίσιο αλλά αφορούν αδυναμίες που εμφανίζονται σε όλους τους τομείς.
Τι είναι οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες;
Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ) δεν οφείλονται σε κάποια μορφή νοητικής υστέρησης και οι δυσκολίες των παιδιών επικεντρώνονται σε συγκεκριμένους τομείς που σχετίζονται με την επεξεργασία του γραπτού λόγου. Εκφράζονται με έντονη και επίμονη δυσκολία του μαθητή να αποκτήσει τις ικανότητες της ανάγνωσης, της ορθογραφημένης γραφής και της μαθηματικής ικανότητας σε βαθμό ανάλογο με τη χρονολογική του ηλικία, τη νοημοσύνη του και την εκπαίδευση που έχει λάβει. Η δυσλεξία ανήκει στις Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες μαζί με τη Δυσαναγνωσία, τη Δυσαριθμησία και την ειδική διαταραχή της γραπτής έκφρασης (Δυσγραφία).


Τι είναι η Δυσλεξία;

Η δυσλεξία μπορεί να έχει κάνει την εμφάνιση της τα τελευταία χρόνια αλλά αυτό δε σημαίνει πως αποτελεί φαινόμενο της εποχής, αφού υπήρχε έως και 100 χρόνια πριν. Μέσα από μία πορεία συστηματικών μελετών και ερευνών διαπιστώθηκε πως η δυσλεξία είναι μια μαθησιακή δυσκολία που σχετίζεται με την ειδική αδυναμία του μαθητή να μάθει να διαβάζει και να γράφει. Εμφανίζεται στα αγόρια σε αναλογία 4:1 σε σχέση με τα κορίτσια. 

Ποια είναι τα συμπτώματα της Δυσλεξίας;

                                  Ηλικίες 6 - 11 ετών

  • Κάνει ανάγνωση με αργό ρυθμό ή με κομπιάσματα ή χωρίς να σταματάει στα σημεία στίξης
  • Έχει δυσκολία στην ορθογραφία ακόμα και όταν αντιγράφει
  • Αντιστρέφει γράμματα ή αριθμούς (π.χ. 9 αντί 6, 15 αντί 51, κια αντί και)
  • Αντικαθιστά ή παραλείπει γράμματα
  • Γράφει ή διαβάζει την ίδια λέξη με διαφορετικούς τρόπους στο ίδιο κείμενο
  • Έχει έλλειψη συγκέντρωσης όταν μελετάει
  • Έχει δυσκολία στην κατανόηση της διαδοχής και του χρόνου (ώρες, ημέρες κλπ)
  • Μπερδεύει το αριστερό με το δεξί
  • Δεν θυμάται την προπαίδεια
  • Απαντάει σε ερωτήσεις προφορικά αλλά δυσκολεύεται να τις γράψει
  • Είναι αδέξιο στις κινήσεις του γενικά
  • Έχει δυσκολία να ξεχωρίσει ήχους όπως β-δ ή θ-δ

Ηλικίες 12 - 18 ετών

  • Όταν κάνει ανάγνωση κειμένου, διαβάζει με ανακρίβεια
  • Κάνει πολλά ορθογραφικά λάθη
  • Έχει δυσκολία στο να κρατάει σημειώσεις ή να αντιγράφει
  • Έχει δυσκολία στο σχεδιασμό και γράψιμο μιας έκθεσης, μιας επιστολής ή μιας αναφοράς

Για όλες τις ηλικίες

  • Υπάρχει κάποιος στην οικογένεια που να είχε δυσκολία στη γραφή ή στην ανάγνωση
  • Υπάρχει δυσκολία στην πραγματοποίηση τριών εντολών στη σειρά
  • Άργησε το παιδί σας να μιλήσει ή να μιλήσει καθαρά
  • Φαίνεται έξυπνο σε κάποιες δραστηριότητες ενώ «μπλοκάρει» σε κάποιες άλλες


Τι είναι η Δυσγραφία;

Σύμφωνα με τον Dr. Sheldon H. Horowitz, είναι ο ιατρικός όρος για να περιγραφεί η νευρολογική μαθησιακή δυσκολία στη γραφή. Η δυσγραφία επηρεάζει την ικανότητα να επικοινωνήσει το παιδί τη σκέψη του μέσω της γραφής. Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο εγκέφαλος αναλύει τις πληροφορίες και στέλνει τα σήματα αλλά τα χέρια δεν ανταποκρίνονται με αποτέλεσμα, το χαρτί να γεμίζει σημειώσεις που θυμίζουν ιατρική συνταγή.Η αναλογία αγοριών και κοριτσιών είναι 3-4 προς 1.


Ποια είναι τα συμπτώματα της Δυσγραφίας;

  • Κάνει μεγάλα και δυσανάγνωστα γράμματα.
  • Έχει δυσκολία στο να γράψει ανάμεσα στις γραμμές του τετραδίου.
  • Παραλείπει, αντικαθιστά ή προσθέτει γράμματα ή συλλαβές.
  • Δεν τηρεί τους κανόνες στίξης.
  • Τα κενά που αφήνει σε προτάσεις είναι χωρίς νόημα ή δεν αφήνει καθόλου κενά.
  • Κάνει λάθη σε βασικούς κανόνες ορθογραφίας, αν και τους έχει διδαχτεί επανηλλημένα, και δεν έχει την ικανότητα γενίκευσής τους.
  • Μπερδεύει γράμματα που συγγενεύουν φωνολογικά (β/φ, δ/θ, χ/γ) ή οπτικά (ο/α), ή και τα αντιστρέφει (3/ε).
  • Δεν οργανώνει σωστά το χώρο του χαρτιού.
  • Η λαβή που χρησιμοποιεί είναι ασυνήθιστη ή ανώριμη.
  • Έχει κακή στάση σώματος την ώρα της γραφής.
  • Χρειάζεται πολύ χρόνο για τις εργασίες του, και γι' αυτό το λόγο συχνά δεν τις πραγματοποιεί.
  • Δυσκολεύεται να διαλέξει χέρι.
  • Δυσκολεύεται στη χρήση του ψαλιδιού και στη ζωγραφική.
  • Παραπονιέται συχνά για πόνους στην άκρα χείρα.
  • Κάνει εναλλαγές και ανάμειξη του τρόπου γραφής.
  • Χρησιμοποιεί ανάμεικτα κεφαλαία και πεζά γράμματα

(Κούρτη, 2005· Center of Children Development, 2007)

Τι είναι η Δυσαριθμησία;

Σύμφωνα με τον Cohn, ο οποίος εισήγαγε πρώτος τον όρο αυτό, πρόκειται για «μια δυσλειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος (κάποια εξελικτική διαταραχή) που είναι υπεύθυνη για την ανεξήγητη δυσκολία που παρουσιάζουν κάποια παιδιά στην πρόσκτηση των μαθηματικών εννοιών και δεξιοτήτων και παρουσιάζει παρόμοια αποτελέσματα με τις επίκτητες εγκεφαλικές κακώσεις των ενηλίκων» (Cohn, 1961).
Γενικά, οι δυσκολίες στα μαθηματικά σχετίζονται είτε με την εκτέλεση των βασικών πράξεων είτε με την κατανόηση εννοιών και σχέσεων, επηρεάζοντας μια σειρά από διαδικασίες όπως είναι η σειροθέτηση, η αντιστοίχιση κ.ά.
Ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη δυσαριθμησία είναι τα εξής:

Ποια είναι τα συμπτώματα της Δυσαριθμησίας;

  • Δυσκολίες στη μέτρηση (ευθεία ή/και αντίστροφα).
  • Σύγχυση των αριθμητικών συμβόλων (4 & 7, 2 & 5, 6 & 9) και των πραξιακών συμβόλων (+, -, x, :, = ) τα οποία μοιάζουν μεταξύ τους είτε οπτικά είτε φωνολογικά.
  • Δυσκολίες στην εκτέλεση των τεσσάρων βασικών μαθηματικών πράξεων οι οποίες εκτελούνται κάθετα.
  • Δυσκολία τοποθέτησης των αριθμών στην αριθμογραμμή.
  • Δυσκολεύονται να ανακαλούν από τη μνήμη τους απλά αριθμητικά γεγονότα, όπως αυτά της προπαίδειας.
  • Δυσκολεύονται να κάνουν νοερές πράξεις αυτόματα, επιμένοντας στη μέτρηση με τα δάχτυλα.
  • Δυσκολεύονται να θυμούνται τη μαθηματική ορολογία (π.χ. άθροισμα, μήκος, αριθμητής, παρονομαστής).
  • Δυσκολεύονται να συγκρατούν στη μνήμη τους τα δεδομένα και τα ζητούμενα ενός προβλήματος.
  • Δυσκολεύονται να εφαρμόζουν μαθηματικές διαδικασίες, οι οποίες περιλαμβάνουν πολλά βήματα.
  • Δυσκολίες στην επεξεργασία γεωμετρικών σχημάτων και στην ερμηνεία γραφικών παραστάσεων (Ζάχος, 2001b & Στασινός, 2009).

Τι ειναι η Δυσαναγνωσία; 

Όπως όλες οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες αναφέρεται σε παιδιά με φυσιολογική νοημοσύνη και κύριο χαρακτηριστικό είναι ότι η εκδήλωση αυτής της αδυναμίας αντιμετωπίζεται ως μη αναμενόμενο γεγονός. Αποτελεί κατηγορία των μαθησιακών δυσκολιών και εστιάζεται στη δυσκολία της αναγνωστικής ικανότητας αλλά και της προφορικής απόδοσης αυτών που έχουν διαβαστεί.


Ποια είναι τα συμπτώματα της Δυσαναγνωσίας;

  • έντονο κόμπιασμα και παύσεις
  • επαναλαμβάνει γράμματα ή συλλαβές των λέξεων
  • διαβάζει λάθος τις λέξεις και δεν αυτοδιορθώνεται
  • χάνει τη σειρά του κειμένου
  • δυσκολεύεται στην ανάγνωση πολυσύλλαβων ή ασυνήθιστων λέξεων
  • παραλείπει, μεταθέτει, προσθέτει, γράμματα ή συλλαβές ή λέξεις πχ. τηγανηστό αντί για τηγανητό
  • δεν έχει κατανοήσει πλήρως τη λέξη ή πρόταση ή κείμενο μετά την ανάγνωση του
  • συλλαβίζει
  • δυσκολεύεται να διαβάσει ακόμα και λέξεις που έχει δει πολλές φορές
  • ο χρόνος ολοκλήρωσης της ανάγνωσης είναι μακρύς
  • δε χρωματίζει το λόγο του ανάλογα με το ύφος του κειμένου
  • ο λόγος του είναι επίπεδος χωρίς να εμφανίζονται τα σημεία στίξης κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης
  • τονίζει λάθος τις λέξεις
  • αδυνατεί να αναπαράγει τη κεντρική ιδέα του κειμένου
  • αδυναμία να ερμηνεύσει αυτά που διάβασε σύμφωνα με αυτά που ήδη γνωρίζει για το θέμα
  • αδυναμία να διαμορφώσει άποψη για αυτό που διάβασε

Χαρακτηριστικά που μπορεί να συνοδεύουν τις Μαθησιακές Δυσκολίες
Μπορεί να παρατηρηθούν και κάποια πρόσθετα ποιοτικά χαρακτηριστικά που συνοδεύουν παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Τέτοια είναι: η διάσπαση προσοχής, δυσκολίες στο να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει μια εργασία, απροσεξία, αδεξιότητα, ξεχνάει εύκολα τα πράγματα του και τις υποχρεώσεις του. 


Δέσποινα Καρχιμάκη
Λογοθεραπεύτρια-Ειδική Φωνοθεραπεύτρια

τηλ 6981146816 / email: iparxi.logos@gmail.com

Η Καρχιμάκη Δέσποινα ειναι ιδιοκτήτρια Κέντρου Λογοθεραπείας: Υπάρχει Λογος, το οποίο εδρεύει στην Ιεράπετρα Κρήτης. Μεταξύ άλλων έχει εξειδικευτεί στην Φωνοθεραπεία με την μέθοδο "Voice Craft" και έχει εργαστεί ως Λογοθεραπεύτρια- Επιστημονική υπεύθυνη σε δομές του Δήμου Ιεράπετρας. Έχει ολοκληρώσει επιτυχώς εξ αποστάσεως πρόγραμμα εξειδικευμένης επιμόρφωσης του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών διάρκειας 10 μηνών με τίτλο «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση: Διαγνωστική, Θεραπευτική, Συμβουλευτική». Το προπτυχιακό της πρόγραμμα σπουδών στην λογοθεραπεία έλαβε χώρα στην «Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας και Πρόνοιας» του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Ηπείρου από το οποίο αποφοίτησε το 2016.



Βιβλιογραφία-Καραπέτσας, Α., (1991), Η δυσλεξία στο παιδί, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.-Παντελιάδου, Σ.,(2000), Μαθησιακές Δυσκολίες και Εκπαιδευτική πράξη, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.-Πόρποδας, Κ.Δ., (2003), Η μάθηση και οι δυσκολίες της (γνωστική προσέγγιση), Εκδ. του συγγραφέα, Πάτρα. -Καραντζής, Δ.Ι. & Τσαγγάρης, Ι.Γ., (2003), «Διαγνωστική αξιολόγηση και εκπαιδευτική αντιμετώπιση των δυσκολιών στα Μαθηματικά», στο επιμ. Πόρποδας Κ.Δ., Διαγνωστική αξιολόγηση και εκπαιδευτική αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών στο Δημοτικό Σχολείο Έκδοση στο πλαίσιο υλοποίησης του έργου ΕΠΕΑΕΚ 2000 - 2006 του ΥΠΕΠΘ με θέμα: Επιμόρφωση και Εξειδίκευση Εκπαιδευτικών και Στελεχών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης για μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες,
Πάτρα.
-Πόρποδας, Κ.Δ., (2002), Η Ανάγνωση, Έκδ. του συγγραφέα, Πάτρα.